MAVİ GEZİ - Piri Reis'in İzinde

MAVİ GEZİ
Mavi gezi bir ağaçtır                                                                                        
Dalları deniz.                                                                                                        
Mavi gezi bir bahçedir                                                                                        
Gülleri deniz.                                                                                                        
Mavi gezi bir gelindir                                                                                          
Telleri deniz.                                                                                                        
Mavi gezi bir beşiktir                                                                                          
Bebeği deniz.                                                                                                  
Bebeğimin:                                                                                                      
gözleri deniz                                                                                                      
elleri deniz                                                                                                          
dişleri deniz.                                                                                                      
Mavi gezi bir rüyadır                                                                                            
görülmemiş.                                                                                                        
Mavi gezi bir cennettir                                                                                      
ellenmemiş                                                                                                    
dillenmemiş.                                                                                                      
Mavi gezi bir masaldır                                                                                    
söylenmemiş                                                                                                
yazılmamış                                                                                                        
çizilmemiş.
Mavi gezi bir mavidir, adı yok.                                                                            
Ağam sensiz bu mavinin tadı yok.                                                                            
Ağlamak yok, sızlamak yok mavi var                                                                        
Dünya boyunca yürek dolusu                                                                                      
İman boyunca Allah dolusu                                                                                  
 Otur çakıllarını boya mavi yavrusu                                                                        
Hey betine bereketine, kalınlığına                                                                        
Etine buduna kurban olduğum, dibi görünen su.                                                      
Bir kızım olursa adı DURUSU.

Bedri Rahmi EYUBOĞLU

Mavi Yolculuklar; Halikarnas Balıkçısı'nın Bordum'da sürgün yıllarında dostları ile denize açılarak kıyı kıyı gezerek, antik kentleri, tarihi ve denizin mavisini yeniden keşfetmeye çıktığı gezilerle başlıyor. Bu yolculuklarda kimler yoktu ki; Azra Erhat, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Sabahattin Eyüboğlu, Sabahattin Ali daha sonra Melih Cevdet Anday, Necati Cumalı, Cevat Çapan, Macit Gökberk, Füreya Koral ve daha niceleri.... Anadolu'nun Akdeniz'in uygarlıklarının keşfedilmesi, dünyaya tanıtılması-sunulması, edebiat ve şiir imgelerinde konularında kendini yeniden yaratması Mavi Anadolu felsefesinin de özünü oluşturuyor... Mavi Yolculuklar bu felsefenin keşfini tartışmalarını ve hayata karşı romantizmini yarattı.

Orhan Duru da Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye'sinin izinden giderek ondan esinlenerek bir Mavi Yolculuğa çıkıyor. İlk baskısı 1977 yılında "Kıyı Kıyı Kent Kent" olarak Koza Yayınlarından çıktı. Geçtiğmiz haftalarda da YKY'den eklemeler, ayrıntılar ve önyazısıyla yeniden basıldı. Örneğin Yeni baskıda Kitab-ı Bahriyeden bazı bölümler eklenmiş kitaba renk katmış, fakat kitaba asıl renkli yapacak olan, seyahatname türüne sokacak olan şey haritalardır. Bir çok gezi kitabında olmayan şey. Bunun neden olduğunu anlamış değilim. Coğrafya üzerinden hislerin ve deneyimlerle birlikte bir gözlemin edebi ifade edilişi. Haritalar ise bir başka edebiyat bakışı yaratabilir düşüncelerimizde. Örneğin Tolkien'ın yarattığı Yüzüklerin Efendisi'ndeki OrtaDünya haritasına baktığımızda kitaba dair bir çok şeyi görebiliyoruz, kitabı daha okunası ve merak edilesi hale getiriyor harita. Tolkien bunu uydurdu yarattı elbette. Fakat Mavi Gezi'de gezilen ziyaret edilen yerleri göz önüne aldığımızda Akdeniz - ege kıyılar, dağları, adaları, köyleri ve bunlar arasındaki ulaşım vs.. Bir gezi kitabının olmazsa olmazı haritadır. Harita düşünceleri ve geziyi de bir sürekliliğe sokar, sürükleyici bir anlatımın kapsamını ve yoğunluğunu artırır.

Orhan Duru'nun Mavi gezisi de Piri Reis'in geçtiği güzergahlardan köylerden, limanlardan, şehirlerden; bizleri antik-tarihi bir yolculuğua çıkarıyor;

[caption id="attachment_1365" align="aligncenter" width="437"] Kale Köyü ve Kekova; Kekova Limanı "Liman-ı Kekova olarak işaretlenmiş. Kırmızı dağların iki tepesindeyse nişan yazıyor. Büyük ihtimalle denizden gelirken adanın tanınması için tepeler bu şekilde işaretlenmiş. Üstteki pusulada yön ve rüzgarlar gösterilmiştir.[/caption]

Kekova'nın Gizemli Sularında

"Kekova'ya ilk gittiğimde kendimi başka bir gezegende sanmıştım. Bugün bile bu izlenimden kurtulamıyorum. Burası adalar, birbirinin içine girmiş körfezler, denize batmış kent kalıntıları, mağaralar, sarnıçlar ve umulmadık yerlerde karşımıza çıkan Likya mezarlarıyla dolu bir bölge. Kekova Adası'nın güneybatı ucunda yer alan Tersane, özellikle bir ilgi odağı. Kıyıdaki kilise kalıntısı buranın Bizans döneminde de kullanıldığını gösteriyor. Tersane'den çıkıp Kekova'nın Anadolu'ya bakan yakasında ilerleyince Batık Kent'e geliyorsunuz. Yüzme ve dalmanın yasak olduğu bu bölgede saydam suların içine batmış duvarları, rıhtım kalıntılarını görüyorsunuz. Belki burası geçmiş büyük bir deprem sonucu sulara gömüldü. Özel yapılmış teknelerle denizin dibini seyrederek dolaşma olanağı da var. Üçağız ve Kale'de insanlar her zaman denizle iç içe yaşadılar. Denizden beslendiler, ulaşımlarını deniz yoluyla sağladılar. Buraları gezerken kayıklarda tek başına kürek çeken kadınlarla karşılaşırsanız hiç şaşırmayın"


[caption id="attachment_1366" align="aligncenter" width="474"]
Kekova - Batık Şehir[/caption]

Homeros'tan İbn Battuta'ya Evliya Çelebi'den bir çok gezgine alıntılarla yüklü "Mavi Gezi"; Anadolu'yu yeniden tanımak, uygarlıkları keşfetmek; Mavinin içinde, kayıp zamanın izinde yola çıkmak isteyenler için keyifle okunacak bir kitap.

Büyük denizci Piri Reis'in deyimiyle "böyle biline vesselam"

Doğan Sevimbike

Şairlerin Hayatları; Şiirin Gizli Tarihi

"Şiir benim açımdan bir dünya görüşü, insanlara hayatı boyunca     eşlik eden bir felsefedir."                                                                                                                                                                               Andrei Tarkovsky

Dünyaca ünlü ateist biyolog Richard Dawkins “Gerçeğin Büyüsü” diyor, doğa için ve Latin Amerika’dan doğan edebiyatın “Büyülü Gerçekçilik”i. Gerçek ve büyü sözcükleri bir çok dalda sentezlenerek aslında sıradan, hayattan ve doğadan olanı gündeme getirmiştir. Neticede tüm kurgular bir gerçeklikten beslenir. Gerçeğin güçlü duygularla başka bir gerçeklik yaratması yada büyünün tınısı onun hayattan ve hayatın çelişkilerinden beslenmesidir. Şiir ise daima bir büyülü yol yaratmıştır. Peki ya şairler ve hayatları ? Onların büyülü gerçekçiliği ?. Şairlerin hayatlarına bakınca yaşamlarının da şiir gibi olduğunu görüyoruz. Kimi bir roman kadar yoğun ve büyük yaşamlar, kimi ise sıradan ve büyük yaşamlar.
Doğa ve yaşam şiirseldir bir edebiyatçının hayal dünyasında. Ve şiir; insanın doğaya ve doğayla mücadelesine anlam katarak yarattığı sestir. Kendini tutkuların sözcükleriyle büyüten yazıdır şiir. Yaşam şekli değiştikçe ses ve anlam da değişir hale gelir. Belki de bu yüzdendir hızlı-tüketim çağında tutkunun özünün anlaşılamaması ve şiirin gereken değeri görememesi...
Şiirin gücü: ne o örgüt ne bu örgüt, insanın eşitliğe adalete sosyalizme olan inancını sevdasını bir Nazım Hikmet şiiri kadar başarabilmiş değildir Türkiye’de. Neruda, Lorca, Ritsos, Aragon ve diğerleri dünyada da böyle; şiir sınırları aşan büyük umutları örgütleyendir. İşte bu yüzden Şiirin tarihi, her konuyu kapsayan ama özünde mücadele ve direnişini tutkuyla yaşatan bir tarihtir. Bir yaşamı; şairane ve tutkularla her şeye rağmen yaşayabilmek olduğunu en sıradan olaylarda bile görebiliyoruz şairlerin anılarında.
Türkiye’nin en aydınlık yüzlerinin yaşamları var kitapta. Refik Durbaş gerçek belgelere dayanarak bu anıları, dizelerin sözcüklerin insanların hayatında bir zamanlar önemli olduğu yılları anlatıyor.
Attila İlhan’ın dizelerinde gibi güçlü ve üretkendi yaşam; sözcüklerle örgütlenen bir zamanlar...
O sözler ki kalbimizin üstünde 
Dolu bir tabanca gibi 
Olup ölesiye taşırız 
O sözler ki bir kere çıkmıştır ağzımızdan 
Uğrunda asılırız 
İlkeleri olan insandır Şair, direnendir mücadele edendir tutkuyla hakikati arama yolunda bütün yaşamı özgürleştirendir. Yüreğinde kavgasını ve umudunu taşıyandır. Şiirin değer gördüğü yılları anlatıyor Refik Durbaş ve bir o kadar da memleketin halini...
                                                                                                                                  Doğan Sevimbike
Kitaptan bir bölüm;
Üstat, neden şiir ?
Cemal Süreya, Ünlü şiirlerinden “Göçebe” de Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Çocuk ve Allah kitabına şu üç mısra ile değinir;
Yabana mı atıyorum saat altı buçukları                                                                   Çocuk ve Allah’ın en eski baskısını                                                                         Değil, değil bunların biri
Cemal Süreya, İkinci Yeni şiirinden söz ederken de “Bizim nesil bu kitaptan çıktı” diyecektir.
1940 yılında yayımlanan Çocuk ve Allah Dağlarca’nın Havaya Çizilen Dünya’dan sonra İkinci şiir kitabı...
1946’da CHP Şiir Yarışması’nda üçüncü olan kitap, “Dağlarca’yı Dağlarca yapan kitap” olarak da bilinmekte...
Dağlarca, bundan sonra bütün ömrünce şiir yazacaktır, 1950’li yılların sonunda kısa bir dönem kaleme aldığı düzyazıları dışında...

Bir gün sormuştum, “Üstat, neden şiir?”
Anlatmıştı...
Çocuk ve Allah’ın yayımlandığı yıllardır. Genç bir şiir heveslisi gelir, “Bana nasıl şair olunacağını anlatır mısın?” der.
Dağlarca der ki:
“Tanrı, sana dese ki, kolundan birini keseceğim, ama sen İstanbul’un en büyük şairi olacaksın.”
“iki kolumu da keserim.”
“Ayaklarını keseceğim, Türkiye’nin en iyi şairi olacaksın.”
“İki ayağımın da kesilmesini isterim.”
“Gövdeni ortasından ikiye böleceğim, Balkanlar’ın en yetenekli şairi olacaksın.”
“O da kabülüm.”
“Kafanı keseceğim, dünyanın en erişilmez şairi olacaksın.”
“Bu kadarı da fazla” der genç şair adayı, “bütün bunlar şair olmaya değer mi?”
Dağlarca devam ediyor: “Şiir öyle bir tutkudur ki, elbette bütün bunlara değer. Benim, yazmak için kalem tutacak iki parmağım ve görecek bir gözüm kalsın, işte bunlar şiir yazmam için yeterlidir.”
Nitekim son nefesine verene kadar bu inancını yitirmedi ve yalnızca şiir yazdı.
Şiire İkinci Yeni ile başlayan, ardından ilk üç kitabı Gül Yordamı, Ölü Bir Yaz ve Tutsak Kan’ı yakarak sosyalist dünya görüşüne bağlanan Kemal Özer’e göre ise şiir, bir zanaatçılık sorunuydu.
Şair elbette “Tutku”ya, “esin”e, hatta “yetenek”ini üst düzeyde tutmaya önem vermelidir. Ama bir zanaatçı titizliğiyle çalışmasını da bilmelidir. Bir marangoz, demirci ustasının yaratıcılığı çalıştığı ölçüde yükseliyorsa, şair de çalışmasıyla şiirini daha ileri düzeylere çıkarabilir.
Fakat dün olduğu gibi bugün de şiir aleminde “tutku”dan yoksun, yalnızca çalışarak ünlü olduğu sanılan yeteneksiz “şiir yazıcıları”nın ortada dolaşması belki de bu yüzden...
Çünkü iyi ve sıkı şiir usta terzi işidir; “konfeksiyon” işçiliğiyle şiir yazıldığı dünyanın neresinde görülmüştür ?

Mirabeau Köprüsü

Mirabeau Köprüsü altında nehir akar                                                                          
ve sevgimiz..                                                                                                        
Hatırlamalı mı?                                                                                                          
Her kederden sonra gelen neşeyi.
Gece bir saat sesi gibi geçiyor,                                                                              
Günler geçse de ben yine kalırım.
Yüz yüze ve elele                                                                                                
Köprünün altındayken.                                                                                      
Kucaklaşmamız ve kollarımızda uzanan köprü                                                                
sonsuza dek akışında yorgun bakışlarla.
Gece bir saat gibi geçiyor,                                                                                          
Günler geçse de ben yine kalırım.
Aşk bu akan su gibi gider,                                                                                           
bütün sevgi biter.                                                                                                    
Hayat zavallı İyimserlik ve beklenti,                                                                            
aşk umudu ne kadar şiddetli.
Gece bir saat gibi geçiyor,                                                                                        
Günler geçse de ben yine kalırım.
Günlerimiz ve geçen haftalar..                                                                                    
Ne geçmiş zaman                                                                                                      
ne aşk tekrar döner                                                                                            
Mirabeau köprüsü altında nehir,                                                                      
Denizlere akmaya devam eder.

Guillaume Apollinaire

Çeviri: Doğan Sevimbike

https://www.youtube.com/watch?v=qmxFAT581T4

Tahsin Yücel’in “Yalan”ı ve Post-truth

“Gülünç ile acıklının iç içe geçtiği anlatımıyla, yaşadığımız dönemin çelişkilerine tanıklık eden ilginç kişileriyle Yalan, günümüz toplumunun hastalıklı yanlarından birine parmak basıyor. Romanın odak kişisi, şaşırtıcı bilgisini ansiklopedilere ve olağanüstü belleğine borçlu olan, yapayalnız, silik, beceriksiz, ama benzerine güç rastlanır bir adam: Yusuf Aksu. Saçma bir aşk yüzünden on yedi yaşında kendini öldüren bir sınıf arkadaşının anısı, Yusuf'un yaşamına bambaşka bir yön verir. Arkadaşının kuramı kendisine mal edilince de çok geniş bir hayran kitlesinin gözdesi olur. Çevresinin kendisine dayattığı kimliği üstlenir. Ancak mutsuz bir aşkın ardından, yalnızca yanıldığını görmekle kalmaz, başta kendi kimliği olmak üzere, her şeyin yalan üzerine kurulduğunu anlar. Edebiyat dünyamızda büyük ses getiren Peygamberin Son Beş Günü adlı romanından tam on yıl sonra usta yazar Tahsin Yücel, çağımızda toplumsal bir alışkanlığa dönüşen, ama evrensel boyutlara uzanan yalan'ı ele alıyor.”
Arka kapaktan

Tahsin Yücel’in 2003 yılında “Ömer Asım Aksoy Roman Ödülü” ve “Yunus Nadi Roman Ödülü”nü kazanmış  “Yalan” romanı 672 sayfa kalın bir kitap olarak gözükse de dil ve anlatımdan dolayı kolay okunan bir eser. Tahsin Yücel’in eserleri herkes tarafından okunabilecek dil ve anlatıma sahip. Yalan tüm eserleri içindeki en kapsamlı romanı. Dolasıyla diğer eserinin ana muhtevalarını Yalan’da bir arada görebiliyoruz. Dil bilimci olduğu gibi dilimize kazandırdığı sözcükler romanlarında da karşımıza çıkıyor. Kitapta tarihten, sanattan, müzikten ve felsefeden bir çok isim ve olay geçtiği gibi, Tahsin Yücel bu isimlerin ve olayların kavramsal dünyalarına dair yorumlamalar yapmayı da ihmal etmez.
Yalan romanında hakikate uymayan bir tezi savunan Yunus-Yusuf Aksu’nun zamanla popüler olması tanınması, etrafında büyüyen kalabalığın içinde gerçeği bildiği o yalanı devam ettirmesinin yaşamı kitaptaki ana konuyu oluşturuyor. Yalnız bir adamın yalnız kalmamak adına bir yalanı nasıl sahiplendiğini okuyoruz. Bazı yalanlar vardır insanlara sosyal çevre ve statü kazandırır. Daha doğrusu insan böyle olduğunu zanneder. Ömrü bir yalan etrafında yaşamak yaşamaya benzemez. Bu bir anlamda korku, tedirginlik endişe içinde yaşamaktır aslında. Göreceli yapay mutluluklar katabilir, zenginlik de katabilir belki. Ama korku içinde yaşamak; bir gün o yalanın ortaya çıkacağı korkusuyla yaşamak kitapta anlatılan bir yaşamdır. Ama sadece bununla sınırlı değil. Okumuş yazmış insanların, bilim adamlarının, sanatçıların, edebiyatçıların dahi bu yalana nasıl inandıklarını görüyoruz. Tahsin Yücel, Türkiye’yi siyasal ve tarihsel olarak çok iyi bilen bir aydınımızdı. Dolasıyla romanda anlatılan bir Türkiye gerçeğidir de aynı zamanda. Bu gerçekleri yazan insanları pek tanımıyoruz. Ama tarihimizde hiç olmamış olayları olguları, bir romanda gerçekmiş gibi sunan ödüllü yazarları devamlı piyasada görmekteyiz. Göz ardı edilemeyecek bir konu. Şimdilik bir başka yazıda incelemeye bırakalım.
Dil yazıdan doğar gelişir yoksa yazı mı dilden doğar. Dilden kastedilen konuşma ve sözcükler. Önce resim vardı sonra ses geldi gibi düşünebiliriz. Elbette konuşmanın tarihini bilemeyiz ama yazıdan önce dilin var olduğunu biliyoruz. Fakat kitabı okuyunca zaman zaman dilin yazıdan doğduğuna inanabiliyor insan. Roman bu süreklilikte bizi de bu yalana ikna edebiliyor.
Tahsin Yücel bilindiği gibi bir dil bilimcidir ama bir dil bilimciden fazlasıdır da. Fransızca’dan yaptığı çeviriler onun romanlarındaki fransız kültürü etkisini; edebiyattaki karakter ve karakterlerin psikolojisindeki güçü vurgularda anlatımlarda da görebiliyoruz. Yunus Aksu ve Yusuf Aksu iki kardeş /iki arkadaş. Kitap boyunca bu iki karakterin hangisini okuduğumu şaşırdığım oldu. Halen daha hangisi olduğunu hatırlayamıyorum.
Tahsin Yücel romanlarına bilgiyi koymayı ihmal etmez. Fakat bu bilgiyi bir “tez romanı” havasında değil, (Örneğin Kemal Tahir’in romanlarındaki köylü diyalogları ) bilakis bunu diyaloğun yada anlatımın içinde olayın, olgunun ve karakterin yapısına göre verir. Göstergebilim; fransızca ifadeyle semiyotik bir tarzla romanın akışın uygun olarak bilgiyi sistematik bir süreçle okura sunar. Bu da anlatımda kopukluk yada acayiplik yaratmaz.
“Yalanın gücü doğrunun güçsüzlüğünden değildir. Yalan teşkilat kurmuş, doğru yalnızdır.”                                                                                                                                                                                                                        Yaşar Kemal
Yalan her yerde değil. Yalan, Yaşar Kemal'in ifadesiyle örgütlü bir halde. Tahsin Yücel’in romanı yalanın nasıl teşkilatlandığını anlatıyor. Bugün kimi çevreler hangi yalanlar üzerinde ortaklaşıyorlar. Bazıları yalanlara sorgusuz sualsiz kabul ederken bazıları süreçlerle yalanlara entegre oluyor. Örgütlü yalanın etkisine giriyor. Yalan örgütünün "gururlu" bir üyesi oluveriyor. Bu da yalan gerçeğine karşı sorgulayarak şüpheyle yaklaşarak o yalana saygı duyulduğunu gösteriyor ve yalanın artık gerçekmiş gibi algılanmasına sebebiyet veriyor. Sonuçta da karşımızda pırıl pırıl bir “post-gerçek”çıkıyor. Bu post gerçek algıyla günümüz kimi “edebiyat” yada “aydın” çevrelerinin büyük ölçüde romandaki süreçlerle benzeştiğini düşünüyorum. Siyasal ve sosyal olayların tahlilini yaptığımızda Yalan’daki gerçekliğin derinliği ve kapsamı büyüyor.
Oxford Sözlük 2016 için yılın kelimesini seçti; “Post Truth” yani post-gerçek yani gerçek ötesi; yani “Yalan”.
Dünyayı yöneten liderlere de baktığımızda insanların politik kültür içinde post-gerçek bir olguyla hareket edip liderlerini seçtiklerini görüyoruz. Trump örneği ve Avrupa’da yükselen yabancı düşmanlığından beslenen partiler-hareketler. Yalan olgusunu bir karakter bir kişilik bilinci olarak görmediğimiz sürece dünyayı aptallar yönetmeye devam edecektir. Çevremizdeki yalan merkeziyetçiliğini deşifre etmeyen her sosyal grup da bu aptallar tarafından yönlendirilmeye muhtaçtır. Yalan bireyle başlar ama kitleselleşir. Kitleselleştikçe gücü artar. Tahsin Yücel de yalan olgusunu çocukluğundan ölümüne kadar bir karakterin yaşamından anlatıyor. Sonuç olarak Tahsin Yücel’in "Yalan"ı; post-truth denen olgudur.
İnsanlar kendilerine bir dünya kurabilir ve bu dünya yalanlarla dolu olabilir. Çünkü insan yaratan bir varlıktır ve bir sürü gerçeklik yaratabilme kabiliyetine sahiptir. Fakat hakikat tektir; Tevfik Fikret’in dediği gibi “hak bildiğin yolda yalnız yürüyeceksin”. Gerçekliklerde ortaklaşma olabilir ama hakikat ortaya çıktığında o gerçeklik de yok olmaya mahkumdur. Yalnız yürümek; hakikati yalnız aramak, insanın kendine olan güveni ve saygısıdır. Kendi öz benliği ve vicdanıdır. Yalanın teşkilatlanmasını engellemenin tek yolu insanın, aklı hür vicdanı hür irfanı hür bir şekilde büyümesi, yetişmesi ve ilerlemesidir.

Doğan Sevimbike 

Arap Baharı ve İbn Battuta’nın İzinde Bir Serüven

Arap Baharı ve İbn Battuta’nın İzinde Bir Gencin Serüveni
Arap Baharı üzerine bir çok araştırma ve siyaset kitabı yazıldı. Güncelliği süren olayların edebiyat alanında tutunmaları oldukça güç bir durum. Fakat Ortadoğu-mağrip kültürüne ve coğrafyasına son derece hakim olan Mathias Enard, bilgisi ve güçlü kurgusuyla Arap Baharı ve Ortaçağ'ın en büyük seyyahı olan İbn Battuta’yı da harmanlayarak ortaya keyifle okunan bir eser çıkarmış.

“Hırsızlar Sokağı” Arap Baharı konusunda yaşanan olaylara farklı bir açıdan bakmamızı sağlıyor. Roman; İbn Battuta’nın izinde gitmeye çalışan ama içinde bulunduğu kültürel ve ekonomik şartların esirliğinden kopamayan Faslı bir genç olan Lakhdar’ın yolculuğunu psikolojik ve sosyolojik tespitlerle beraber kahramanın kendi iç hesaplaşmalarıyla birlikte aktarıyor. Lakhdar’ın yolculuğu para kazanma ve geçinme ekseninde ordan oraya sürüklenmesi olsa da aynı zamanda okuduğu kitaplarla ve şiirlerle yolculuklarına anlam katıyor. Lakhdar Ortaçağ'ın büyük seyyahı İbn Battuta’yı kendine manevi bir güç veren içsel bir rehber olarak bakmakta ve gittiği yerleri onun eserlerinde geçen hikayelerle özdeştirmektedir. Yolculuğunun başlıca yerleri ise Tanca, Tunus, Algeciras ve Barselona’dır.
Lakhdar için bir başka manevi rehber ise; İspanya, Fas, Tunus gibi ülkelerdeki iç çalkantılar, eylemler, protestolar ve patlamaların ortasında Judit adlı kıza olan aşkı. Judit eğitimli bir İspanyol ailenin çocuğudur. Üniversitede Arap Dili ve Edebiyatı okurken Lakhdar’la bir barda tanışırlar. Bu tanışmayla birlikte ilk defa aşık olmayı da öğrenir Lakhdar. Gencin aşka yüklediği anlamlar ve Marakeş’teki İslami cihatçıların bombalı eylemi Faslı genç Lakhdar’ın içinde bulunduğu "Kuran Düşüncesini Yayma Cemiyeti"ne olan bakışını değiştirmeye başlar. Gençliğin vermiş olduğu enerji ve hevesle atıldığı işleri yapsa da okudukları ile bir çok şeyi de sorgular; Arap Baharının yarattığı genel eylem ortamında düzenin değişeceğine olan genel inancı da sorgulamaya başlar. Arka planda siyasal bir olgu olarak Arap Baharı yer alsa da bir başka arka plan da gençliktir. Bütün devrimlerin ve değişim baharlarının dinmosu gençlik olmuştur. Romanda da gençliğin düzene ve düzen değişikliğine dair nasıl bir açıdan baktığına da şu diyaloglarla değinilir;
“Bütün gençler benim gibi”, diye ekledim birden canlandığımı hissetmiştim. “İslamcılar, bize ait olması gereken dinimizi bizden çalan yaşlı muhafazakarlar. Bize sundukları tek şey yasaklamalar ve baskı. Arap solu greve takılıp kalmış eski sendikacılardan ibaret. Peki, beni kim temsil edecek, ha?”
Geleceksizlik ve gelecek umudu, işsizlik ve yarı göçer şekilde işlerde çalışmak, geçinmek, işçilerin eylemleri, fahişeler, deniz yolculuğu, dolandırıcılar, hırsızlar ve müslümanlar ve islamcılar... Bununla birlikte Lakhdar’a eşlik eden kitaplar şiirler ve aşk...
“No se puede vivir sin amar, Judith’e hep bunu tekrar ediyordum, sevmeden yaşayamazsın; Bu cümleyi güzel ve karmaşık bir kara romanda bulmuştum; judith’in kendini toparlaması, gücüne enerjisine yeniden kavuşması lazımdı, benimse tek bir arzum vardı, içime dolup taşan bu kıvılcımları, bu sevgi ateşini ona sunmak, -ona bunu kitaplarla, şiirlerle, günlük hayatın içinde jestlerle sunmak-...”
Batılı yazarların ortadoğu üzerine yazdıkları edebiyat yada araştırma kitaplarında “oryantalizm” çokça görülen bir anlayıştır. Malesef bunu Türkiye’deki kimi romancılar ve araştırmacılar da kabullenmekte ve eserlerini yazarken kullandıkları batılı tezlerin bir sonucu olarak oryantalizm etkisinden kurtulamamaktadırlar. Yada belki böyle bir niyetleri yok. Batı dünyasının belirli ve güçlü çevrelerinin doğuya ve Türkiye’ye kabul ettirmeye çalıştığı oryantalizme Mathias Enard aldanmamış. Romanda bu tarz bir konumlandırma görmedim. Tam tersi müslüman bir gencin ona giydirilen dar anlayışa karşı dünyayı gezme görme sevme ve şiir okuma hırsının galip geldiğini gösteren bir sürü içsel konuşmalar ve diyaloglar var.

Mathias Enard asıl olarak “Savaşları, Kralları ve Filleri Anlat Onlara” romanıyla ülkemizde tanınmış bir yazar. Akdeniz kültürünün tarihine ve çeşitliliğine olan ilgisi ve merakı ülkemiz okurları için büyük bir şans. Kitapta anlatılan olayların ülkemizde yaşanan olaylar ve hikayelerle çokça örtüştüğünü söylemeliyim. Hırsızlar Sokağı, Arap Baharı’nın psikolojisi ve sosyolojisine dair zevkle okunan bir roman. Diğer kitaplarını okumak için bir çok sebep sayabilirim
Lakhdar’ın sözleriyle bitirelim;
Tancalı çocuğu, Besim’in arkadaşını yeniden bulamam; o zamandan bu yana hayat geçti, Tanrı firar etti, bilinç ilerledi, onunla beraber kimlik de - ne okuduysam oyum, ne gördüysem oyum, bende Araplık kadar İspanyolluk ve Fransızlık da var, bu aynalarda o kadar çoğaldım ki, kendimi kaybettim ya da kendimi yeniden inşa ettim, imgeler kırılgan, imgeler devinim halinde. Judit’e, No se puede vivir sin amar, ( sevmeden yaşayamazsın) diyordum ve yanılıyordum, insan sevmeden yaşayabilir, aşk da bir kitaptır, bir aynadır, balmumu tabletimizin üstünde bir işaret, ellerimizdeki izler, hayat çizgileri, oyun bittikten, olan olduktan sonra beliren parmak izleri -
Doğan Sevimbike
Jordi Savall - "Zamanın Yolcusu İbn Battuta" / Philharmonie de Paris

https://www.youtube.com/watch?v=_6w2OUQOzUw

Lao Tzu-Tao Yolu Öğretisi ve Oinoandalı Diyojen-Doğa Üzerine Bir Epitom

Doğa ve mutlu yaşam üzerine bir giriş yada deneme

Epikürizmin ülkemiz topraklarındaki temsilcilerinden biri olan Oinoandalı Diyojen’in yazıta aktarılmış Doğa Üzerine Bir Epitom adlı öğretilerinin ve Lao Tzu’nun Tao Yolu Öğretisi ile karşılaştırmalı bir kısa bakış yapalım;
Lao Tzu; Taoizmin kurucusu olarak kabul edilir. Çince’de yaşlı bilge, üstad anlamına gelir. Tao Yolu Öğretisi, Tao Te Ching bilinen en önemli eseridir. Tao düzen anlamına gelir. Evren Tao ile var olmuştur. Yin – Yang, iyi-kötü, kadın-erkek vs gibi diyalektik bir yaklaşım barındırır. Bu yaklaşımı doğanın ve evrenin dengesi olarak sunar. Bu sebeple Taoizm, Zen Budizminin temeli olarak kabul edilir.
Tao ve taoizm konusu epey uzun ayrıntılı bir mesele fakat burada Çin’deki din algısı ve felsefesi ayrımlarına girmeden Taoizmin felsefi yönünü baz aldığımızda: Taocu din ile Taocu felsefenin ayrımının gözetilmesini öğütleyen Fransız düşünür Granet Taocu felsefeyi şöyle özetler;
“Sadece yaşamak için yaşamak. Bu saf ve neşeli sanatı çocuklardan, hayvanlardan ve bitkilerden öğrenebiliriz. Onlar gibi yaşayabiliriz. İnsan her şeye gülümseyen, hiç bir amaç gözetmeksizin ortada dolaşan bir bebek gibi olmalıdır. Yeni doğmuş bir buzağıyla, daha iyisi suya benzemeye çalışmalıdır. Çünkü su her biçime girer, her şeye kucağını açar, her şeyi yansıtır”. İnsan böylesine bir yaşama raks, müzik, sarhoşlukla varabilir. İnsan yapabildiği kadar yaşamını uzatmaya çalışmalıdır.
[caption id="attachment_1657" align="aligncenter" width="300"] Oinoanda antik kenti - Magma Dergisi[/caption]
“Konfüçyüs öğretisi dünyayı değiştirmeyi öngörür. Batılı anlayışa daha yakındır. Lao Tzu içinse doğa güçlüdür. Tao’nun yolu doğanın yoludur. Bunun yöntemi de ona uymak, yani onun gibi davranmaktır. Günümüzde doğaya ve dünyaya egemen olmuş bir insanlık için bu istek anlamsız görünür. Fakat 2500 yıl öncesinin koşullarında Lao Tzu öğretisi rasyonel bir dünya yorumudur.”
“... Eğer, beyler, bu insanlara bizim aramızdaki tartışmada “mutluluğa götüren yol nedir” diye sorulsaydı ve onlar da buna “erdemlerdir” diye cevap verseydi (ki bu esasen doğru olurdu) onlarla bu konuda hemfikir olmak dışında herhangi bir adım atmak gereksiz olurdu. Lakin ben, mesele “mutluluğa götüren yol nedir” değil, “mutluluk nedir ve doğamızın nihai amacı nedir” diyorum. Hem şimdi hem her zaman tüm Greklere ve Grek olmayanlara şöyle haykırıyorum: Haz, hayatın en hoş doruğuyken insanlarca uygunsuz şekilde altüst edilen erdemler (insanlar erdemleri araç olmaktan çıkartıp son kılmıştır), hiçbir şekilde son değil, sona götüren araçtır. Şimdi bunun doğru olduğunu ifade edelim ve başlangıç noktamız yapalım. Peki birisi gelip de “bu erdemlerin kime faydası var” diye sorsa ki bu safçadır, cevap besbelli “insan” olurdu. Erdemler ne uçan kuşun daha iyi uçması ne de diğer hayvanların içinde doğdukları doğayı terk etmeleri içindir; bilakis erdemler bu doğa uğruna her şeyi yapar ve var olur... “
Magma-doğa üzerine epitom
Epikür felsefesinin takipçisi; (Fethiye’nin Ksantos Vadisinde buluşan şehir) Oinoanda’lı filozof Diyojen MÖ 341- 270
Epikürizm: Dinsel olmayan haz peşinde koşan materyalist felsefenin ilk örneği: ““yok olmak kaçınılmaz yazgımız olduğuna göre elimizdeki bu tek hayattan fazlasını almalıyız; amacımız, bu dünyada iyi yaşamak, bu dünyada mutlu olmaktır”
“Kişileri soylu ya da sonsuz yapan herkese eşit olan doğa değil, kişilerin eylem ve mizaçlarıdır. Baht diye adlandırdığımız tesadüfler nadiren hayata müdahale eder. Her şey genellikle bizim elimizdedir.”
Hande Ölçeroğlu / Magma-doğa üzerine epitom

Tao ile Ching Çinli filozof Lao Tzu’nun MÖ. 6.yüzyılda yazdığı düşünülen bir yapıt. Bundan 2500 yıl öncesinin bilgi ortamında, doğa-insan ilişkisini dinsel ve mistik yorumlara bulaştırmadan anlatan ve insanın doğayı izlemesini öneren bir öğütler kitabı.
Gök ve yerden önce tanımsız fakat bir araya gelen tek şey vardı.
Sessizdi, boştu!
Kendiliğinden var olan, değişmeyen, her şeye nüfuz eden, tükenmeyen bir şey,
Ona her şeyin anası diyebiliriz. Adını bilmiyorum. Ona Tao(yol) diyorum.
Bu kavramı bir kategoriye sokmak istersem ona Büyük Tao da diyebilirim.
Büyük sınırsıza uzanır. Sınırsıza uzanmak çok uzaklara varmak demek. Uzaklara varmak yakına glemek demek.
Tao’da dört büyüklük var: Tao büyük, Gök büyük, bilge kral büyük, insan büyük.
İnsan yasalarını Yer’den alır. Yer Gök’ten alır, Gök Tao’dan alır. Tao yasası kendinde olandır.
“Yorum: Bu Lao Tzu’nun kitaptaki kozmogoni kuramlarından biridir. Her şeyden önce biçimi olmayan bir bütün vardı; yalnız, sessiz, ilişiksiz. Bu adsız, sınırsız bütünün yasası kendisidir. Tao Gök’ten başlayan bir düzendir. Gök Tao’dan, Yer Gök’ten, İnsan Yer’den. Bu evrensel hiyerarşidir.”
Doğan Kuban
“Marksizmin geliştirici kuramcısı Lenin, ünlü Felsefe Defterleri’nde Epikuros felsefesini incelerken “Epikuros’un dahice tahmini”, “bu, diyalektik materyalizme doğrudan yaklaşımıdır” gibi övgücü kenar bahsettiği kenar notlarıyla vurgulamıştır. Ayrıca Hegel’in Epikuros’u değerlendiren sözlerini de “bir idealistin materyalizmi çarpıtmasına ve ona iftira etmesine örnek olarak niteler.”
Felsefe Ansiklopedisi – Remzi Kitabevi
Antikçağ Yunanlılarının mutluluk felsefesinin Çin biçimi de diyebiliriz Taozim için. Epikürcü felsefe ile Taocu felsefenin ortak yönünün diyalektik materyalizmi barındırmasıyla beraber; farklı coğrafyalarda farklı yüzyıllarda çıkmış fakat insanlığın mutlu bir hayatı nasıl yaşamalı sorusuna yönelik verdiği cevaplarla birlikte bir çok ortak yön bulmak olası. Örneğin erdemli olmayı amaç değil mutlu yaşamanın bir aracı olarak görmek ilkel komünal toplumda doğanın işleyişine uyum sağlamak doğanın yaratımları ile ortaklık kurmak. Taoizm’in din yönelimi/yorumu olsa da, Granet’in dediği gibi felsefi açıdan yaklaşarak Epikürizm ve Taoizm arasındaki doğadan öğrenmek doğa ile yaşamak, mutluluğun yolu ve düzeni olarak yorumlanıyor. Her iki görüş de ortaya çıktıları dönem koşullarında değerlendirildiği zaman; dünyanın varlığını soyut düşüncelerle değil bizzat yaşamdan seçilen olgularla anlatırlar. Her iki felsefenin özünde de rasyonel bir dünya yorumu vardır.
Bilgi-erdem ve mutlu yaşam arasındaki bağlamlar ve anlamlarla kendimize yollar seçiyoruz. Günümüz tüketim ve hızlılık dünyasında ve postmodern-mistik-dinsel argümanların rasyonel düşünceyi cepheden sardığı bu çağda; epikürizm-taoizm felsefeleri, barındırdıkları temel savlarıyla (Epiküryen Taoizm diye bir şey uydurulabilir belki) mutululuk arayışlarımızda yolumuzu daha rahat aydınlatmamızı sağlayabilir.
Özellikle Batı Anadolu'daki antik şehirlerde epikür felsefesinin izinden giden bir çok komün yaşamı olmuş. Bugün de şehirlerde zen budizminden ortaya çıkan yaklaşımlar görüşler bulmak çok olası. Mistik yada dinsel anlamlar yüklemeden ya da bu kavramlara esir olmadan yeni yaşam yaklaşımları düşünülebilir.
Doğan Sevimbike

Tierz'de Dolunay: Huesca Fırtınası Öncesi

Cambridge doğumlu John Cornford, sosyalist şair ve Charles Darwin'in büyük torunudur. Uluslararası Tugaylar'ın bir üyesi olarak İspanya İç Savaşı'nda Córdoba yakınlarındaki Lopera'da faşistlerle savaşırken öldü. Türkçeye çevrilmiş bir kitabı yok. Şiirleri ise ingilizce olarak çeşitli dergilerde yayımlanmıştır. İspanya iç savaşında Aşk ve Devrim'in simgeselliğinde bir şair Cornford. Paris Review'de üç dörtlüğü çıkan "Huesca Fırtınası'ndan önce" adlı şiiri ile tanıma fırsatı buldum. İki Şiiri ile John Cornford inandığı değerler uğruna mücadeleyi ve sevgiyi tekrar hatırlatıyor. Bu vesileyle hakkında kapsamlı bir yazı da bizim için bir ödev olsun.

Tierz'de Dolunay: Huesca Fırtınası'ndan Önce
Geçmiş bir buzul büyük dağları saran,                                                                        
ve zaman bir ölçü, karanlık bir bütündü.                                                                    
Ama burada uzaklığın sonunu ölçer                                                                        
diyalektiğin değişim noktası,                                                                                  
düşüşüyle dakikalar ve ışıklar içinde parçalanır.
var olan zaman bir katarakt ki gücü,                                                                            
dağları ve kaynakları bile yıkıyor.
Tarih ellerimizde şekilleniyor,                                                                                      
plastikten değil ama kükreyen kumlardan,                                                              
yine de salınmalıyız onun son rotasına.
Her iki yoldan da geçen kesişen çizgiler,                                                                        
gelecek zaman, boşluktaki imgeler yok.                                                                      
çarpık yollar; üzerinde yürümemiz gereken.                                                                  
mermilerimiz gibi dosdoğru uçarken
Bizler geleceğiz.                                                                                                        
Bu son kavga yüzleşeceğimiz.
-
Huesca çayırlarında dolunay nerededir,
Gölgeler gün ışığı gibi net örtüyor
Bu sessiz ovanın masumiyetini,
Ter ve kanla acı içinde solacak,
kararlılığımız kaybolduğunda veya kazandığımızda.
Bütün yollar Aragon'un çıplak tepeleri
bildiriliyor sınavımızın başladığı
Burada Yedinci Kongrenin söylediği şey,
Eğer doğruysa ve eğer yanlışsa; yaşamak yada ölmek,
Oviedo Mauser'in sesinde yankılanacak.
Üç yıl önce Dimitrov yalnız savaştı,
o kazanana kadar biz dayandık uzunca.
ama şimdi Leipzig ejderinin dişleri
ölüme karşı filizleniyor güçlü ve yakışıklı
ve burada bir ordu var,                                                                                            
her yerde savaşıyor.
Bu savaşa nasıl başlayacağımıza çalıştık
Maurice Thorez ışık oldu.
Fakat şimdi Aragon dağında
Yalnız karanlığa dalmaktayız,
Gezegende gece boyunca,                                                                                      
dönerken bu yeni dünya.

Çeviri: Doğan Sevimbike

Fotoğraf: Manuel Zaldivar

Margot Heinemann'a mektubu "Kalpsiz Dünyanın Kalbi" olarak bilinen şiiri;
"Kalpsiz dünyanın kalbi,
Sevgili kalp, düşündüğüm sen
Acı benim tarafımda mı,
peki ya bakışlarımı titreten bu gölge.
Akşamları yükselen rüzgar
sonbaharın yakın olduğunu hatırlatıyor.
Seni kaybetmekten korkuyorum,
korkumdan korkuyorum.
Huesca'ya giden son mil üzerinde,
gururumuzun son parmaklıklarında
nazikçe düşün beni                                                                                                  
yanımda hissediyorum seni.
Eğer kötü şans gücümü alırsa                                                                                      
sığ mezarların içine,
hatırla tüm güzel şeyleri,
Aşkını unutma. "


https://www.youtube.com/watch?v=BcuUqfyFRnM